Alle mensen zijn gelijk

“Alle mensen zijn gelijk.” Typisch zo’n politiek correcte kreet die je alleen maar kunt beamen. Voor velen zo vanzelfsprekend, dat bijna niemand zich realiseert dat dit besef pas heel langzaam en na gruwelijke strijd en vele offers tot het menselijk bewustzijn is doorgedrongen. Misschien zal ooit de twintigste eeuw beschouwd worden als het moment dat de filosofische vooronderstelling van de gelijkheid definitief en onomkeerbaar doorbrak.

Ik zit in de tuin, de zon op mijn bol, kopje koffie naast me en de hond snurkend op zijn dekentje. U zit misschien op de camping onder gelijke omstandigheden. Of u bent op vakantie in een ver land en laat u verwennen in een hotel. Wellicht ligt u aan het strand en maakt zich even helemaal nergens meer druk om. Iedereen reageert anders, maar voor mij is dit het moment dat ik ga “filosoferen” en de grote thema’s de intellectuele revue passeren.

Dus denk ik met dit heerlijke weer na over gelijkheid. Begonnen als ideaal van de Franse Revolutie, tezamen met vrijheid en broederschap. Toch is gelijkheid niet méér, maar ook niet mínder dan een filosofische vooronderstelling. Een niet te bewijzen aanname.

Het begin van de twintigste eeuw laat ons een door Europa gedomineerde wereld zien, met Engeland als leidende natie. Nergens was de standenmaatschappij verder doorgevoerd en hardnekkiger dan in het almachtige “Albion.”

Hoezo gelijkheid? Mensen waren beter of minder op grond van hun geboorte. Individuele kwaliteiten waren van ondergeschikt belang. Komaf was alles.

De ondergang van de Titanic in 1912 wordt beschouwd als het symbolisch einde van de standenmaatschappij. Eerste klas passagiers hadden beduidend meer overlevingskansen dan de derde klas. Nu ondenkbaar en toen de laatste stuiptrekking van dit ver doorgevoerde onderscheid.

De standenmaatschappij is langzaam maar zeker weggekwijnd, al zijn er tot de dag van vandaag rudimenten van zichtbaar. Alle mensen zijn gelijk en met de opkomst van Amerika als grootmacht, vanaf de Eerste Wereldoorlog, kwam dit ideaal een stukje dichterbij. Dit land is al twee eeuwen een republiek, Amerikanen zijn wars van aristocratie en feodalisme en hebben op die manier hun stempel op de wereld gedrukt. Een samenleving gebaseerd op burgerlijke gelijkheid was dus toch mogelijk.

De ergste en helaas niet laatste stuiptrekking van het idee dat sommige mensen superieur zijn aan andere was natuurlijk Nazi-Duitsland. De Jodenvervolging en -uitmoording is met zijn zes miljoen slachtoffers de ergste smet op de menselijke geschiedenis. Wie hier enige zingeving aan probeert te verlenen, staat nog steeds met open mond en lege handen.

Maar in ieder geval is toen op nog grotere schaal het idee ven de gelijkheid doorgebroken. In Nederland verankerd in artikel 1 van onze Grondwet.

De hobbels zijn hiermee nog niet genomen. Op veel plaatsen in de wereld bestaan nog landen met eerste- en tweederangs burgers. Afghanistan, Sudan, Israël en Palestina. Het is haast onmogelijk om een natie te vinden waar niet (latent) gediscrimineerd wordt.

De apartheid in Zuid Afrika is na de Tweede Wereldoorlog het meest openlijke systeem geweest dat de ongelijkheid van mensen propageerde. Maar kijk hoe ermee is omgegaan. Er werden sancties tegen het land getroffen, Zuid Afrika werd geïsoleerd en er is grote politieke en economische druk op dit land uitgeoefend. Dit, in combinatie met het heroïsche offer van Nelson Mandela heeft uiteindelijk tot de ineenstorting van dit onmenselijk regime geleid. Gelijkheid overwon.

We zijn er nog lang niet. Wel is gelijkheid in vele verdragen en resoluties vastgelegd, wat politieke handvaten biedt om de internationale strijd hiertegen te sanctioneren. Maar nog lang zal het ongelijkheidsvirus rondwaren over de aardbol.

Zijn christenen niet toch beter dan Moslims of andersom? Rijken beter dan armen? Hoogopgeleiden beter dan ongeschoolden? Nee. Want alle mensen zijn gelijk.

Maar gelijkheid sluit niet uit dat er mensen bevoorrecht zijn. Zo lang dat maar op individuele kwaliteiten en persoonlijke verworvenheden geschiedt.


Geschreven door Bas Meisters




















































Leave a Comment